Weekendowe spotkania z Kurpiami i tropem zapomnianego kowala. Letni program skansenu w Nowogrodzie

W Nowogrodzie lato da się przeżyć inaczej niż w kolejce po lody i na zatłoczonej plaży. W Muzeum – Skansenie Kurpiowskim im. Adama Chętnika historia wychodzi z opisów i gablot, a na ścieżkach między zabytkowymi chałupami słychać opowieści o pracy rąk, dawnych narzędziach i umiejętnościach, które wciąż można zobaczyć na własne oczy.

„Soboty i niedziele z twórcami ludowymi” – rękodzieło na żywo przez całe wakacje

Na tegoroczne wakacje skansen przygotował cykl spotkań pod nazwą „Soboty i niedziele z twórcami ludowymi. Reaktywacja rękodzieła kurpiowskiego w przestrzeni Muzeum - Skansenu Kurpiowskiego im. Adama Chętnika w Nowogrodzie”. To propozycja skierowana do tych, którzy chcą nie tylko oglądać eksponaty, ale też porozmawiać z ludźmi kultywującymi tradycyjne rzemiosło.

W każdą sobotę i niedzielę odwiedzający mają okazję spotkać twórców ludowych: zobaczyć, jak pracują, usłyszeć, skąd biorą się wzory i rozwiązania, oraz jakimi metodami wykonywano przedmioty codziennego użytku i dzieła sztuki ludowej. Organizatorzy stawiają na bezpośredni kontakt i pokaz praktycznych umiejętności – bez pośpiechu, w muzealnej przestrzeni, która sprzyja rozmowie i obserwacji.

Cykl realizowany jest dzięki dofinansowaniu ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, pochodzących z Funduszu Promocji Kultury, w ramach programu Kultura Ludowa i Tradycyjna 2026. Główny cel spotkań jest jasny: popularyzacja dziedzictwa Kurpiowszczyzny poprzez kontakt z mistrzami i mistrzyniami rzemiosła.

• spotkania odbywają się w każdą sobotę i niedzielę w okresie wakacyjnym,
• uczestnicy poznają dawne techniki oraz sposób pracy twórców ludowych,
• centrum wydarzeń stanowi Muzeum - Skansen Kurpiowski im. Adama Chętnika w Nowogrodzie.

Nowy projekt badawczy: kim był Jan Mocek z Myszyńca?

Równolegle skansen rozpoczyna przedsięwzięcie, które może okazać się jednym z najważniejszych projektów badawczych ostatnich lat w tej instytucji. Punktem wyjścia jest postać niemal zapomniana: kurpiowski konstruktor i kowal Jan Mocek z Myszyńca. W zbiorach skansenu znajduje się wiele urządzeń i narzędzi jego autorstwa – świadczących o pomysłowości, precyzji wykonania i wysokich umiejętnościach technicznych. Co istotne, większość tych obiektów do tej pory nie była publicznie prezentowana ani opisywana w publikacjach naukowych czy popularnonaukowych.

Paradoks polega na tym, że mimo zachowanego dorobku materialnego o samym twórcy wiadomo niewiele. Skansen dysponuje jedynie fragmentarycznymi informacjami oraz zaledwie jedną fotografią Jana Mocka. Brakuje pełnej wiedzy o jego życiu, rodzinie, działalności i osobach, które mogły go znać. Dlatego projekt ma dwa równoległe cele: opracowanie kolekcji narzędzi i urządzeń oraz możliwie wierne odtworzenie biografii konstruktora.

1. Badania terenowe w Myszyńcu – rozmowy prowadzone metodami etnograficznymi z mieszkańcami, rodzinami i osobami, które mogą posiadać wspomnienia, fotografie, dokumenty lub przekazy ustne.
2. Współpraca z genealożką – próba odtworzenia życiorysu Jana Mocka i historii jego rodziny na podstawie ksiąg metrykalnych, archiwów i innych źródeł historycznych.
3. Kwerendy naukowe w archiwach i instytucjach posiadających materiały dotyczące regionu.
4. Przygotowanie wystawy w przestrzeni Skansenu Kurpiowskiego – z pierwszą publiczną prezentacją unikatowych urządzeń i narzędzi Jana Mocka.

Jak podkreślają muzealnicy, nie chodzi o sam pokaz zabytków, lecz o opowiedzenie historii człowieka i realiów, w jakich tworzył. Wszystkie informacje zebrane podczas rozmów, kwerend i pracy genealogicznej mają posłużyć do zbudowania możliwie kompletnego portretu Jana Mocka.

Każda, nawet z pozoru drobna informacja, może okazać się bezcenna i pomóc w odtworzeniu historii człowieka, którego niezwykłe konstrukcje do dziś świadczą o jego wyjątkowym kunszcie.

Muzeum - Skansen Kurpiowski im. Adama Chętnika w Nowogrodzie

Pokazy kowalstwa w zabytkowej kuźni – żywy komentarz do wystawy

Ważnym elementem przedsięwzięcia będą także pokazy tradycyjnego kowalstwa nawiązujące bezpośrednio do działalności Jana Mocka. Zaplanowano je w zabytkowej kuźni na terenie skansenu. Odwiedzający mają zobaczyć pełen proces pracy kowala – od rozgrzewania metalu w palenisku, przez kształtowanie na kowadle, po wykonywanie tradycyjnych elementów i narzędzi. To ma pomóc zrozumieć poziom wiedzy technicznej i doświadczenia, jakie musiał mieć człowiek projektujący autorskie urządzenia.

Misją skansenu jest nie tylko ochrona zabytków architektury i kultury ludowej, ale też odkrywanie ludzi, którzy tworzyli historię regionu.

Muzeum - Skansen Kurpiowski im. Adama Chętnika w Nowogrodzie

Skansen liczy na zaangażowanie mieszkańców Myszyńca i całej okolicy. Jeśli w domowych archiwach znajdują się zdjęcia, dokumenty lub wspomnienia dotyczące Jana Mocka, mogą one stać się kluczem do uzupełnienia białych plam. Tegoroczne lato w Nowogrodzie zapowiada się więc jako połączenie dwóch nurtów: regularnych spotkań z twórcami ludowymi oraz startu poszukiwań, które mają przywrócić pamięć o jednym z najbardziej intrygujących rzemieślników Kurpiowszczyzny.