Maurycy (pierw. Mojżesz) Spokorny
Biografia
Maurycy Spokorny urodził się 1 sierpnia 1859 w Ostrołęce. Wstępną praktykę aptekarską odbył w aptece Wilbuszewicza w Białymstoku, a następnie ukończył studia farmaceutyczne w Warszawie, które ukończył 17 marca 1884. Po otrzymaniu dyplomu wyjechał do Łodzi. Tam ożenił się z Rozalią Friedländer i kupił w 1884 roku aptekę przy ul. Piotrkowskiej 46, którą wcześniej nabył od Fryderyka Müllera, prowadził ją do 1890, kiedy to zamienił się z Müllerem na lokal przy Piotrkowskiej 25 (ob. 22). Tę prowadził do wyjazdu do Warszawy w 1903 roku, kiedy sprzedał ją spółce łódzkich aptekarzy – Michałowi Lipcowi i Józefowi Zundelewiczowi.
Jednocześnie zajął się produkcją środków opatrunkowych w ich fabryczce przy obecnej ul. Dowborczyków 29, pierwszej o tym profilu w Królestwie Polskim. Równocześnie działał na innych polach gospodarczych i społecznych, był prezesem żydowskiego Stowarzyszenia Pielęgnowania Chorych „Bikur Cholim” w Łodzi. Przede wszystkim jednak został, około 1894, plenipotentem niemieckiego koncernu elektrotechnicznego „Siemens i Halske” do sprawy otrzymania koncesji na budowę elektrowni i sieci miejskich tramwajów elektrycznych w Łodzi, będąc jednym z konkurentów w tej kwestii.
W 1903 przeniósł się do Warszawy, rozpoczynając pracę w przedsiębiorstwie konnej komunikacji tramwajowej. Od marca 1902 kierował opracowaniem projektów technicznych i planów finansowych ich elektryfikacji, a w styczniu 1903 wszedł do zarządu tramwajów konnych (styczeń 1903 – styczeń 1907) jako dyrektor. W 1903 związał się z grupą warszawskich inwestorów w projekcie elektryfikacji tramwajów, którą utworzyła Towarzystwo Akcyjne Tramwajów Miejskich w Warszawie. Całość inwestycji zrealizowała firma Siemens i Halske, a tramwaje elektryczne uruchomiono w 1908.
W 1902 przeszedł z judaizmu na katolicyzm. W 1903 wzniósł kamienicę w Alejach Ujazdowskich 19, róg ul. Chopina, według projektu Dawida Landego, z przeznaczeniem na dom dochodowy (kamienica została zniszczona podczas II wojny światowej; pozostałości rozebrano w 1947).
W ramach realizacji projektu tramwajów elektrycznych był inicjatorem budowy elektrowni przy ul. Przyokopowej 28 (ob. siedziba Muzeum Powstania Warszawskiego). Po uruchomieniu pierwszej linii tramwaju elektrycznego 26 marca 1908 został naczelnym dyrektorem nowego przedsiębiorstwa Tramwaje Miejskie w Warszawie oraz członkiem ich zarządu. Na stanowisku dyrektora pozostał do 1916, kiedy został usunięty przez niemieckie władze okupacyjne.
Jako dyrektor osobiście angażował się w organizowanie specjalistycznych kursów dla motorniczych, konduktorów i kadry technicznej. Był inicjatorem założenia zakładowej Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej oraz wspierał edukację dzieci pracowników tramwajów. Założył trzy bezpłatne przedszkola (ochronki) i w 1912 doprowadził do utworzenia tramwajowej Szkoły Przemysłowo-Rzemieślniczej finansowanej przez przedsiębiorstwo, której budowę rozpoczęto przy Hożej 88. Tymczasowo uruchomił klasę zawodową w prywatnej szkole Pawła Chrzanowskiego (Gimnazjum Miejskie im. gen. J. Sowińskiego). Kierując przedsiębiorstwem dbał o przyjmowanie do pracy przede wszystkim Polaków.
W 1911 był inicjatorem towarzystwa akcyjnego „Elektryczność – Gaz – Trakcja”, które planowało budowę elektrowni w Kalisku i sieci podmiejskich tramwajów; w 1913 wspólnie z A. Wyszniegradzkim i grupą łódzkich fabrykantów uzyskał koncesję na budowę podmiejskiej linii kolejowej z Grodziska przez Warszawę do Otwocka; realizację przeszkodził wybuch I wojny światowej.
Poza działalnością gospodarczą był mecenasem sztuki i artystów. Był jedną z pierwszych osób, którym Arnold Szyfman zaproponował projekt Teatru Polskiego w Warszawie i wspólnie z Władysławem Potockim wziął na siebie część kosztów budowy Teatru Polskiego; teatr otwarto 29 stycznia 1913.
Był jednym z głównych inicjatorów Towarzystwa Akcyjnego Budowy i Eksploatacji Teatrów w Królestwie Polskim, wiceprezesem. Współpracował przy elektryfikacji Zamku Królewskiego w Warszawie. Był bibliofilem i kolekcjonerem malarstwa polskiego, a także członkiem dożywotnim Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie.
Życie rodzinne: rodzice Jan i Teofila Bernstein; żona Rozalia Friedländer (1866–1922), córki Maria, Zofia, Joanna i Wanda; wszyscy wydał za Polaków. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kw. 220, rząd 1/2, grób 25). Na grobie znajduje się secesyjny pomnik L. Topolskiego. Upamiętnienie: tablice pamiątkowe odsłonione w 2008 i 2010 r.