Izrael Sztern
Biografia
Izrael Sztern urodził się w Ostrołęce w 1894 roku (istnieją źródła podające lata 1891 lub 1893). Jego ojciec był mełamedem (nauczycielem w chederze) i zmarł, gdy Sztern był młody; matka zmarła, gdy był nastolatkiem. Wychował się w biedzie. W młodości otrzymał tradycyjne wykształcenie religijne w chederze oraz jesziwach w Łomży i Słobódce.
W czasie I wojny światowej przebywał w Wiedniu, gdzie jako obywatel rosyjski był przez trzy lata internowany. W tym czasie zapoznał się między innymi ze współczesną literaturą i filozofią europejską.
W 1917 roku Sztern przybył do Warszawy, gdzie osiadł na stałe, a w 1919 debiutował jako poeta. Sympatyzował przez pewien czas z grupą literacką Hałastra. Tworzył wyłącznie w języku jidysz. Jego wiersze i eseje publikowane były przez pisma reprezentujące wszystkie możliwe barwy polityczne i światopoglądowe, m.in. w Literarisze Bleter oraz w dzienniku Hajnt. Przedwojenną sławę przyniósł mu cykl poetycki Szpitol lider (Wiersze szpitalne) z 1923 roku, opisujący przewlekłą chorobę poety. Uznawany był za jednego z najważniejszych poetów jidysz okresu międzywojennego. Pomimo przychylnych ocen krytyków nie wydał za życia żadnej książki. Stronił od środowisk literackich i był samotnikiem. Większość czasu spędzał wśród chasydów oraz na studiach talmudycznych.
Po wybuchu II wojny światowej bezskutecznie próbował uciec do ZSRR. Ostatecznie powrócił do Warszawy i trafił do getta warszawskiego, gdzie żył w skrajnej biedzie i zmagał się z chorobą głodową. Dzięki pomocy Racheli Auerbach korzystał przez pewien czas z kuchni ludowych w getcie, a później dzięki wsparciu Auerbach i Josefa Kirmana trafił do hospicjum dla uchodźców. Sztern brał udział w urządzanych w getcie wieczorach literackich. Zginął prawdopodobnie w obozie zagłady Treblinka w sierpniu 1942 roku; według innej wersji jeszcze w Warszawie podczas deportacyjnej akcji. Jako możliwy rok śmierci podaje się również 1943. Większość jego rękopisów zaginęła. Jeden z jego wierszy Rachela Auerbach złożyła w podziemnym archiwum getta warszawskiego, tworzonego przez Oneg Szabat.
Izraela Szterna pośmiertnie upamiętnił w jednym ze swoich wierszy H. Lejwik, który w 1955 roku doprowadził również do wydania zbioru utworów Szterna w Stanach Zjednoczonych Ameryki pt. Lider un esejen. Jego wiersze tłumaczone były na język angielski.