Po moście czas na demografię. Ostrołęka musi planować miasto dla seniorów

Nowy most był potrzebny, ale prawdziwy test dla Ostrołęki dopiero się zaczyna: jak przygotować miasto na społeczeństwo, które będzie się starzeć szybciej, niż powstają kolejne inwestycje?

Budowanie z myślą o wczoraj

W lokalnej debacie coraz wyraźniej widać różnicę między potrzebami na dziś a wyzwaniami na kolejne lata. W mieście nadal powstają przedsięwzięcia odpowiadające na obecny popyt, choć część z nich może za kilka lat okazać się spóźniona wobec zmian demograficznych. Dobrym przykładem są żłobki: w Ostrołęce działa już pięć prywatnych placówek, a mimo to samorząd realizuje budowę drugiego żłobka miejskiego.

Autor zwraca uwagę, że podobne inwestycje pojawiają się także w innych miejscach regionu. Drugi żłobek powstaje w Ostrołęce, ale taki obiekt buduje też niespełna 3-tysięczny Różan, gdzie burmistrz podkreślał wzrost liczby mieszkańców o 13 osób. Żłobki funkcjonują już m.in. w gminach Łyse, Kadzidło, Goworowo i Krasnosielc, a dwa takie obiekty ma gmina Olszewo-Borki, w tym jeden w Nowej Wsi.

Za gminny żłobek nagrodę otrzymał także Rzekuń. W tekście przypomniano, że to właśnie tam przeprowadza się najwięcej mieszkańców Ostrołęki i regionu. Jednocześnie jako przykład inwestycji, która może dziś budzić pytania o skalę potrzeb, wskazano żłobek w liczącej niespełna 1000 osób wsi Surowe w gminie Czarnia. Jeszcze 5 lat temu w tamtejszym żłobku trojgiem dzieci opiekowały się dwie opiekunki.

Biznes i samorząd działają według innych zasad

W tekście mocno wybrzmiewa różnica między prywatnym rynkiem a publicznym systemem. Prywatne żłobki pojawiły się wcześniej niż samorządowe, ale jeśli zabraknie dzieci, mogą zostać zamknięte, przekształcone w przedszkole albo przeznaczone na inną działalność. Właściciel ma możliwość szybkiego dostosowania budynku do nowych warunków.

Samorząd nie ma takiej elastyczności. Publiczna placówka zostaje w miejscu, a jej utrzymanie nadal kosztuje: trzeba ją ogrzać, konserwować i finansować, nawet jeśli korzysta z niej niewielka liczba dzieci. Zmiana funkcji takiego obiektu zajmuje zwykle lata, dlatego błędnie zaplanowana inwestycja może stać się ciężarem na długi czas.

Problem nie dotyczy wyłącznie żłobków. Według przywołanych w materiale danych Ministerstwo Edukacji prognozuje, że w polskich szkołach będzie o ponad półtora miliona uczniów mniej, co oznacza ubytek rzędu sto dziesięciu tysięcy dzieci rocznie. W minionym roku kuratoria w całym kraju wydały blisko trzysta pozytywnych opinii w sprawie zamknięcia lub przekształcenia placówek.

Szkoły, przedszkola i pustoszejące sale

W artykule przywołano także sytuację w innych miastach. Prezydent Lublina mówił o roczniku, w którym dzieci jest o połowę mniej niż rok wcześniej, a w ciągu dwóch lat z publicznych przedszkoli ubył tysiąc maluchów. Z kolei prezydent Sosnowca otwarcie przyznał, że problem dopiero się ujawnia i że pierwsze oddziały przedszkolne już są zamykane.

Najważniejszy wniosek płynie jednak z propozycji samego ministerstwa: skoro budynków szkół nie da się zapełnić uczniami, mają one stawać się centrami integracji mieszkańców. To oznacza, że państwo już dziś szuka sposobu na wykorzystanie pustych przestrzeni i włączenie w nie także seniorów. W ocenie autora to wyraźny sygnał, że największym wyzwaniem nie jest już brak miejsc dla najmłodszych, ale starzenie się społeczeństwa.

W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera projektowanie ulic, chodników i przestrzeni publicznej. Prognozy GUS wskazują, że za kilkanaście lat osób starszych będzie znacznie więcej niż dziś, dlatego infrastruktura powinna uwzględniać ich codzienne potrzeby. Chodzi o rozwiązania proste, ale kluczowe: niższe krawężniki, lepsze dojścia, ławki, oświetlenie i windy zamiast schodów.

Miasto przyjazne starości zamiast miasta na pokaz

Autor tekstu odwołuje się do własnych doświadczeń z Londynu, gdzie w dzielnicy z przewagą seniorów przebudowywano chodniki tak, by ograniczać przeszkody i ułatwiać poruszanie się osobom starszym. Zamiast wysokich krawężników pojawiały się obniżone przejścia, a poziom chodnika i jezdni był zbliżony. Takie rozwiązania były tam standardem już 20 lat temu.

Na tym tle Polska - jak zauważono - wciąż częściej dyskutuje o betonozie, sadzeniu drzew szczepionych na pniu oraz efektownych inwestycjach widocznych na pierwszy rzut oka. Mimo że samorządy coraz rzadziej ścigają się na długość nowych chodników, nadal chętnie pokazują ronda, fontanny, skateparki czy stawy i oczka wodne. Tymczasem za 10 lub 15 lat luksusem może okazać się zwykły chodnik bez wysokiego krawężnika, ławka w cieniu dojrzałych drzew czy bezpieczne przejście dla osoby poruszającej się na elektrycznym wózku.

Nie mniej ważne jest planowanie zabudowy mieszkaniowej. Coraz więcej domów powstaje dalej od centrum, w miejscach atrakcyjnych dziś ze względu na ciszę i bliskość lasu. Jednak w przyszłości oznacza to rosnące koszty utrzymania wodociągów, kanalizacji, dróg i oświetlenia dla coraz mniejszej liczby mieszkańców. Autor wskazuje też na ryzyko dotyczące rozległych i słabo zaludnionych gmin, przyglądając się z niepokojem gminom Baranowo i Rzekuń oraz powiatowi makowskiemu.

Dlaczego to ważne dla mieszkańców regionu

To temat istotny dla lokalnej społeczności, bo dotyczy nie tylko dużych decyzji inwestycyjnych, ale też codziennego życia mieszkańców za kilka lub kilkanaście lat. Jeśli samorządy nadal będą kierować się głównie bieżącą presją i cyklem wyborczym, mogą inwestować w obiekty i rozwiązania, które szybko przestaną odpowiadać na realne potrzeby. W efekcie pieniądze trafią tam, gdzie za chwilę będą już mniej potrzebne, a zabraknie ich na dostosowanie miasta do starzejącej się populacji.

W materiale jasno pokazano, że przyszłość nie zatrzyma się wraz z wyborami. Jeśli przygotowania do zmian demograficznych zaczną się dopiero wtedy, gdy problem stanie się oczywisty, koszt będzie znacznie wyższy, a tempo potrzebnych działań - dużo trudniejsze do nadrobienia. W przypadku Ostrołęki szczególne znaczenie ma to, że nowy most został już oddany do użytku, ale kolejnym wyzwaniem będzie dostosowanie miasta do zupełnie innego typu potrzeb niż te, które dominowały jeszcze kilka lat temu.

Co dalej

Wniosek z całego materiału jest prosty: po inwestycjach komunikacyjnych czas na planowanie miasta z myślą o starzejącym się społeczeństwie. Ostrołęka i okolice stoją przed koniecznością myślenia nie o tym, co da się przeciąć wstęgą w najbliższej kadencji, ale o tym, jak za 10, 15 i 20 lat będzie wyglądać codzienne funkcjonowanie mieszkańców. Jeśli tego procesu nie zacznie się teraz, później będzie już tylko drożej i trudniej.